SAPP II

Success Story

RED YIKUŴIKA ŴALIMI ŴACHINYAKE

RED YIKUŴIKA ŴALIMI ŴACHINYAKE
Lezina - Tizamuguliska chimanga chakukhalira na kuŵika ndalama mu bizinesi iyo tikukhumba

Ŵanthu ŵaŵiri ŵawukirano – Braveson Chithope, wa vyaka 28, na Lezina Keliasi, wa vyaka 25 – ŵakufuma ku muzi wa Kumitengo, Nyanja Extension Area Planning Area (EPA) pasi pa Mulongozgi Mulara Kalumbu ku Lilongwe ŵali na vifukwa vyose vyakwenda patali apo nyengo yakuvuna ya 2025/2026 yikusendelera.

Nyengo zose banja ili likakhumbanga kulima kuluska ivyo likaŵa navyo, kweni kusoŵa kwa vyakukhumbikwa pamoza na nyengo yitali yakuuma yambura kugowokera nyengo zose vikaŵatondeskanga kulima mu nyengo zakukura zajumphapo.

Kweni ŵanyamata aŵa ŵakuyimba sumu yakupambana mu nyengo yakukura ya 2025/2026 chifukwa, pa 10th February 2026, munda wa chimanga wa Chithopes ukaŵa kuti wakhozgera kale vipambi vinandi ivyo vikulindilirika, na vipambi vya chimanga vitali na vyakukhora mu munda wawo.

“Ni munda wa ekala yimoza ndipo nga umo mukuwonera, vipambi vikulayizgika comene,” wakalongosora nthena muwoli wa Chithope, Lezina, apo wakaluta ku ŵapharazgi pakati pa February 2026, ndipo wakalutilira kuti: “Tikukhazga kuti vipambi vya chimanga vyakukwana mathumba ghambura kucepera pa 80 kufuma mu munda uwu ni vipambi vyakupambanapambana ivyo mukuwona kuti ni vyakupambanapambana. kujumpha matumba 100 pa ekala.”

Mfumu wake, Braveson, nayo wakayowoyapo chigomezgo chimoza pakwamba, pakati pa Januwale, apo Nduna ya Ulimi, Roza Mbilizi, wakaluta ku malo agha apo vipambi vya chimanga vikaŵa pafupi kuphuka.

Braveson na muwoli wake mbamoza mwa ŵalimi ŵa ku Lilongwe awo ŵakasanga phindu kufuma ku Response to Emergency and Disaster (RED), iyo ni chigaŵa cha vyakuchitika vya mwamabuchibuchi mukati mwa ndondomeko ya kupanga ulimi wakukhalilira (SAPP II), iyo yikupangika kuti yiwovwirepo pa ngozi na masoka agho ghangaŵapo mu Malaŵi.

Nangauli nyengo ya chiwuvi yikaŵa pa ngozi ku ŵalimi mu vigaŵa vinandi, kusazgapo Lilongwe na Balaka, ŵanandi awo ŵakasanga phindu la RED ŵakakhwaskika viŵi yayi, ndipo vipambi vyawo vya chimanga vikulayizga kuti vizamuŵa na vipambi vinandi, ndipo ivi vikupangiska kuti ŵalimi ŵalara na wachoko nga ni Braveson na muwoli wake, Lezina, ŵaŵe na chigomezgo chakuti ŵazamuŵa na umoyo uwemi.

Lezina wakalongosora kuti: “Para tikuvuna chimanga chithu, tikughanaghana kusunga mathumba ghachoko waka kuti tiryenge mpaka pa nyengo yinyake yakuvuna na kuguliska ghanyake,” ndipo wakasazgapo kuti: “Pamanyuma tizamuŵika ndalama izo tizamusanga mu bizinesi iyo tikukhumba na kusanga phindu linandi.”

Ku malo ghanyake mu Malingunde EPA, ivyo vikuchitika chifukwa cha wovwiri wa RED vyapangiskaso kuti munthu munyake uyo wakusanga phindu, Kelvin Lyson, wakulota chomene.

Lyson wali na vyaka 23, ndipo wakaleka sukulu ya Fomu Yakwamba ndipo wali na chilato chikuru chakuti wawelere ku sukulu na kutora uko wakafuma.

Nangauli chimanga chake chikaŵa mazuŵa ghachoko waka kufuma pa tasselling pakati pa February, malo ghakulimapo vipambi ghakaŵa ghakubisika — vyose vikaŵa vyakuyana waka, Lyson wakuwoneka kuti wazamufiska maloto ghake gha nyengo yitali.

“Ulimi ukaŵa wakusuzga yayi kwa ise chifukwa cha mitengo ya vinthu vyakukhumbikwa nga ni feteleza na mbuto,” wakalongosora nthena Lyson, uyo wakufumira mu mbumba ya ŵana 6, ndipo wali na mama uyo wali yekha.

“Kweni chaka chino ulimi waŵa wakusuzga yayi na wovwiri wa RED ndipo, kwa nyengo yakwamba mu vyaka vinandi, tingaŵa na vyakurya vyakukwana vyakuti mbumba yiryenge, ndiposo vyakusazgikira vyakuguliska.”

Lyson wali na chigomezgo kuti wazamuwelera ku sukulu para waguliska chimanga icho chakhalako, nyengo ya vuna yikwiza.

Chithunzithunzi ichi chikuŵa chimoza pakati pa ŵanandi awo ŵakusanga phindu kufuma ku RED Component mu ma EPA 6 ku Lilongwe: ŵalimi sono ŵakujiwona kuti ŵakuwelera ku kusoŵa kwa vyakurya, chinthu icho chapangiska kuti wose awo ŵakukhazikiska SAPP II na boma ŵamwemwetere.

“Nga ni pulogiramu tili ŵakukondwa na umo ŵalimi ŵagwiriskira nchito vyakuŵikamo,” wakalongosora nthena Rex Baluwa, uyo wakulaŵilira pulogiramu ya chalo cha SAPP II, apo wakafumbikapo.

“Ivyo tikugomezga ni vyakuti ŵalimi ŵazamuŵa na vipambi vinandi, ivyo vizamupangiska kuti pa nyumba paŵe vyakurya vinandi, vyakurya vyakwenelera na kusanga ndalama zinandi,” wakalongosora.

Mwakuyana waka, Nduna ya Ulimi, Kuthilira na Kutukula Maji, Roza Mbilizi, wakalongora kuti wakukondwa na ivyo vikuwoneka kuti vichitikenge mu chigaŵa cha RED chifukwa cha umo vipambi vya chimanga vikuwonekera mu minda iyo wakaluta ku Lilongwe pakati pa mwezi wa Januwale.

“Nkhukondwa chomene kuti pulogiramu iyi yawovwira ŵalimi ŵakufuma mu vigaŵa ivi — chomenechomene ŵalimi ŵawukirano,” wakayowoya nthena Mbilizi pamanyuma pakuti chigaŵa cha chimanga cha Chithopes chamukondweska.

"Nkhukondwa chomene kuwona ŵawukirano ŵakunjilirapo pa ulimi; ndipo nkhuwonga chomene wupu wa International Fund for Agricultural Development chifukwa cha kupeleka ndalama ku chigaŵa cha RED pasi pa SAPP II," wakalutilizga.

Kuyana na nduna iyi, chigaŵa cha RED chikukolerana na ivyo Pulezidenti Peter Mutharika wakapharazga mu Okutobala 2025.

June 23, 2026 Lilongwe
Back to Success Stories