Nkhani Zose
MoAIWD, SAPP II kusayina MoU na MBS kuti ŵawovwirepo pa kupeleka chiphaso cha vyakulima
Unduna wa Ulimi, Kuthilira na Kupanga Maji (MoAIWD), pamoza na Kupanga Ulimi Kwakukhaliska . Pulogalamu (SAPP II), pa Chisulo ŵakasainira chipangano cha kukolerana (MoU) na wupu wa Malaŵi (MBS) kuti uwoneseske kuti mabungwe gha ŵalimi na . ma cooperative agho ghali pasi pa SAPP II ghakupanga vinthu vyakwenelera na vyakuzomerezgeka kuti viguliskike pa msika. Kusayina kwa MoU kukachitika ku Likulu la Unduna ku Capital Hill mu 2018. Lilongwe pamaso pa Mulongozgi Mukuru wa MBS, Symon Mandala; MoAIWD Mulembi Mukuru (Mulongozgi) Ben Nkasala; na Ntchito ya Charu Chose ya SAPP II Mulongozgi, Rex Baluwa. Nkasala wakalumba mgwirizano uwu, wakati uzamuwovwira kuti vinthu viŵe makora . mtundu wa katundu, kukhozga msika, kukhozga chigomezgo cha ŵakugula na, paumaliro, kutukula ndalama na umoyo wa ŵalimi pasi pa SAPP II . pulojekiti. Wati kwizira mu pulojekiti ya SAPP II wupu uwu ukuwunganya ŵalimi kuti ŵanjire mu mabungwe ghakukolerana na mabungwe gha ŵalimi kuti ŵambe nchito yikuru ya ulimi- kupanga na kusazgirako mtengo wa msika wa mu charu na wa pa charu chose. “Kuchitako msika mwakuzirwa kungachitika yayi kwambura kulondezga malango mwakukhora . na vipimo vyakukhazikiska na ndondomeko zakupelekera viphapha: Ichi ndicho mphambano yikuru iyo . mgwirizano withu na Malaŵi Bureau of Standards uzamumazga,” wakalongosora . Nkasala. Wakasazgapo kuti: “Mwa kuŵika pamoza vinthu ivyo ŵakupanga, kukhozgera kuti vinthu ni viwemi, na ivyo msika ukukhumba, . tikuŵika kukhaliska na kulondezga malango pa mtima wa vyakufumapo vya SAPP II dongosolo la ntchito." Kweniso, Mulongozgi Mukuru wa MBS, Symon Mandala, wakalumba chomene MoAIWD na SAPP II chifukwa cha kughanaghanira MBS kuŵa mnyawo wa ndondomeko, ŵakati mgwirizano uzamupeleka nkhongono ku mabungwe gha ŵalimi kuti ŵasange msika. Mandala wakati pakulondezga phangano ili, Bureau yizamupeleka masambiro na . ulongozgi wa luso pa vigaŵa vya charu na vya pa charu chose; Kusimikizga mtundu kusambizga; uteŵeti wa kukhozgera katundu; na kumanyikwa chomene kwa fundo . kulondezga nga ni chida cha kunjilirapo pa msika. “Nchakuzirwa comene kuti ŵasankha kutinjizgapo pakwamba . chifukwa, kanandi, vinthu vikupangika ku malo ghanyake kuti makampani . tikunjilirapo pa nyengo yaumaliro ya chimanyikwiro cha mtundu wa Bureau ndipo para tikuŵaphalira ndondomeko yakukhumbikwa, ŵakuti Bureau ni chinthu chakukhuŵazga,” wakayowoya nthena Mandala. Wakapemphaso MoAIWD na SAPP II kuti ŵawoneseske kuti pali kulutilira kukolerana; kuyowoyeskana makora; na kugaŵira vinthu pa nyengo yake ndiposo . kufwatura kuti mgwirizano uŵe wakupambana. SAPP II yikuchitika na wovwiri wa wupu wa International Fund wa 2019. Kutukuka kwa Ulimi (IFAD) ndipo yikukhozgera ulimi . malonda, kupanga na kuzizipizga pakati pa ŵalimi ŵachokoŵachoko mu 2019. ŵakalaŵiska pa vigaŵa vya Balaka, Lilongwe, Dowa na Mzimba. Chinthu chachikulu chomene cha SAPP II nkhupangiska kuti mabungwe gha ŵalimi ghatorepo mbali . mwaluŵiro mu misika yakunozgeka, yakupikisana, ndiposo yakupinduliska. Kuyana na Rex Baluwa, uyo ni mulaŵiliri wa ntchito iyi, ŵalimi ŵakujumpha 230 mabungwe ghalembeka pasi pa SAPP II ndipo sonosono apa ghazamupokera . vyakupeleka vyakuyana vya kusazgirako mtengo na ndondomeko zakupanga vyakulima. “Mabungwe agha ghakukhumbikwira wovwiri withu ndipo nkhukondwa kuti nga umo tizamuŵira . kwamba kucita capacity building nawo, tizamuyamba pamoza na MBS mwakuti ŵalimi ŵakumanya makora ivyo ŵakwenera kuchita kuti ŵafiske ivyo vikukhumbikwa,” wakayowoyaso . Baluwa.
Read MoreRED Yikukhozgera Ntchito za Boma za Kuvikilira Vyakurya
Nduna ya vya ulimi, kuthilira na kupanga maji, Rosa Mbilizi, sonosono apa wakawonga chomene chifukwa cha mulimo uwo wupu wa International Fund for Agricultural Development (IFAD) ukuchita pakovwira boma kuti ŵafike ku ŵalimi ŵanandi. Nduna iyi yikayowoya mazgu agha ku muzi wa Kumitengo, pasi pa Senior Chief Kalumbu mu chigaŵa cha Lilongwe, apo yikaluta kukawona ŵalimi awo ŵakusanga phindu kufuma ku ntchito ya kuzgora ku ngozi na masoka gha chilengiwa (RED) pasi pa ndondomeko ya kupanga ulimi wakukhalilira (SAPP II). “Nkhuwonga chomene wupu wa IFAD chifukwa chakutiwovwira na ndalama zakukwana madola 3 miliyoni gha ku America mu ndondomeko iyi kuti tifike ku ŵalimi ŵanandi. Chigomezgo chane nga ni Nduna ya vya Ulimi, na cha Mulongozgi wa chalo cha Malaŵi, Arthur Peter Mutharika, nchakuti njara yileke kuŵapo mu Malaŵi, ndipo ŵalimi ŵakwenera kukhuŵilizgika kugwira ntchito mwamwamphu kuti tifiske chilato chithu chakuti charu chiŵe na vyakurya vinandi,” wakayowoyaso. Pa ulendo uwu, nduna iyi yikaluta kukawona msika wa Kalumbu FISP, uko yikadumbiskana na ŵalara ŵa msika na ŵalimi kuti ŵamanye ivyo ŵakukumana navyo pa nkhani ya kuwombora vyakuŵikamo vya mu famu, pamoza na masuzgo agho ŵakukumana nagho. Pamanyuma wakawona minda ya chimanga iyo yikaŵa ya ŵanyake awo ŵakapokera phindu kuti wamanye umo vinthu ivyo vikusangika mu mafamu ivyo vili mu pulogiramu iyi vikugwiriskikira nchito. Mbilizi wakati ngwakukondwa kuti, pakati pa mwezi wa Januwale 2026, chiŵelengero cha kuwombora kwa feteleza na mbuto zakuzomerezgeka pasi pa chigaŵa cha RED chafika pa 85 peresenti. “Tikukhazga kuti mitengo ya chimanga yilutilirenge kukhira. Pafupifupi nyengo yeneyiyo chaka chajumpha, thumba la chimanga la makilogalamu 50 likaguliskikanga pafupifupi K110,000, kweni sono thumba limoza ili likuguliskika pafupifupi K50,000. Pa nyengo iyo tizamumalizga FISP pakati pa mwezi wa Malichi, tizamuŵa na chimanga chinandi mu chalo, ndipo ivi vikwenera kulutilira kupangiska kuti mitengo ya chimanga yikhire pasi,” wakayowoyaso. Kuyana na mulaŵiliri wa chalo cha SAPP II, Rex Baluwa, chigaŵa cha RED chikaŵikika mwadala mu SAPP II kuti chiwovwirepo pa ngozi na masoka agho ghakukhwaska chivikiliro cha vyakurya. “Apo President wakapharazga kuti pali suzgo la vyakurya mu chalo, nga ni project tikaluta kwa awo ŵakutipa ndalama, IFAD, ndipo ŵakazomerezga fundo yakuti boma liwovwire ŵalimi kuti ŵasange vyakukhumbikwa pa famu mwambura kusuzga mu nyengo iyi,” wakayowoyaso. Kuyana na Baluwa, SAPP II yikagura matani 2,200 gha feteleza wa NPK na Urea, pamoza na mapaketi gha mbuto za chimanga za makilogalamu ghankhondi 22,000 kwizira mu chigaŵa cha RED. “Kwizira mu ndondomeko iyi, tikovwira ŵalimi 22,000: awo ŵakusanga phindu 17,950 mu chigaŵa cha Lilongwe na ŵanthu 4,050 awo ŵakusanga phindu mu chigaŵa cha Balaka. wakasazgirapo. Baluwa wakayowoyaso kuti chigaŵa cha RED chachita makora chomene mu vigaŵa vyose viŵiri, ndipo chakwaniska kuwombora ŵanthu 100 peresenti.
Read MoreNtchito Yakulaŵilira ya IFAD
Ntchito ya IFAD yakuwonelera pulogiramu iyi yikwenera kuchitika kufuma pa 22 . Juni-3 Julayi. Chakulinga cha Ntchito iyi nkhuwona umo ntchito iyi yikuchitikira kuluta panthazi kwa chaka cha kukhazikiska cha 2025/26.
Read MorePalije nkhani yasangika
yezgani lizgu linyake panji kusefa mtundu.